Letterlijk en figuurlijk taalgebruik

Bij de begrippen ‘letterlijk’ en ‘figuurlijk’, hoor ik vooral mijn twee dochters die voor de zoveelste keer zuchtend uitleggen, wat nou het verschil is. Letterlijk taalgebruik is zoals het is. Het kind kan niet met het badwater mee de afvoer in en het gras aan de overkant, is in werkelijkheid even groen als het hier is. 

Ik ben bang dat de begrippen de rest van mijn leven allereerst een vraagteken oproepen. Ja, ik snap wel dat kleuren niet opeens veranderen en de spekkige beentjes van een peuter niet door die gaatjes passen maar in geschreven taal gebruiken we letters en met letters, woorden, zinnen, alinea’s en in teksten kunnen we alles laten gebeuren wat maar mogelijk is. In een verhaal kunnen de beentjes van een peuter op onverklaarbare manier zo dunnetjes laten worden dat als het hoofdpersonage haar kind uit bad wil halen, het kind opgelost lijkt te zijn. In een boek kunnen we het gras alle kleuren van de regenboog geven.

Met de uitwerking van de begrippen kan ik uit de weg maar tegelijkertijd krijg ik op heldere dagen, bij veel figuurlijk bedoelde uitspraken wel ‘beelden’ binnen die nog wel eens grappig zijn. Of soms wat horror-achtig want het slurpende geluid van water dat langs de beentjes van de peuter, nauwelijks een uitweg vindt, kan ik er evengoed bij bedenken. De koe bij de horens vatten levert een bloederig beeld op en van ‘zachte heelmeester maken stinkende wonden’ ontstaat iets in mijn hoofd dat geurt als het parfum van Süskind.

Ondanks mijn brein wel eens voor vreemde gewaarwordingen zorgt en ik struikel over de begrippen kan ik wel overweg met letterlijke en figuurlijke taal, met ironie, humor, sarcasme en dergelijke, kan ik even ‘vaag’ zijn in mijn bewoordingen en neem ik niet alles letterlijk.

Letterlijk en figuurlijk taalgebruik

-Sarolta Ban-

Het letterlijk nemen van figuurlijk taalgebruik zie je terug bij hoogbegaafden en bij mensen met een vorm van autisme (al dan niet in combinatie met hoogbegaafdheid). Het verschil zit ‘m in het feit dat hoogbegaafden de dubbelheid wèl in de regel direct door hebben en dat mensen met een vorm van autisme moeite hebben met figuurlijke taal. Iemand die én hoogbegaafd èn autistisch is heeft er evengoed moeite mee maar door de intelligentie wordt dit snel ‘gecorrigeerd’.

Los van ‘letterlijk’ en ‘figuurlijk’ geldt voor hoogbegaafden en mensen met autisme in het bijzonder dat ze zich bewust zijn van het gegeven dat woorden vaak meerdere betekenissen hebben, en uitspraken nog wel eens op verschillende manieren te vatten zijn. De context is belangrijk. Taal heeft verschillende functies. We gebruiken taal om te communiceren met anderen, we ordenen er de werkelijkheid mee (althans, we doen een poging) en we geven met behulp van taal uitdrukking aan persoonlijke emoties.

De manier waarop we communiceren, conceptualiseren en aan onze emoties woorden geven heeft onder meer te maken met wie we zijn (geworden) en hoe we ons leven vorm geven. Een bèta zit anders in elkaar dan een alfa en zal derhalve anders communiceren. Iemand met een gemiddeld IQ denkt, conceptualiseert en communiceert anders dan een hoogbegaafd mens.          Een persoon die opgegroeid is binnen een gezin waarin cultuur belangrijk was, zal andere woorden gebruikten dan een mens die met GTST is groot geworden……….

-Ton Haring-

-Ton Haring-

Er kan genoeg ruis op de lijn ontstaan door een andere manier van informatie verwerken, denken én taalgebruik. Een Hb’er met een aardige woordenschat en de gave om razendsnel te abstraheren zal toch regelmatig, ‘wat’ andere woorden moeten gebruiken en ook concreet moeten zijn, wil hij zichzelf verstaanbaar maken in de wereld. Da’s niet altijd even makkelijk omdat het zo weinig ‘eigen’ is en je voordat je het weet niet alleen in taal maar ook in je denken, een vreemde voor jezelf wordt.

Wilma van Galen

Leave a reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

error: Content is protected !!