Hoogbegaafdheid / Xi

Willem Kuipers heeft in 2001 de term Xi bedacht dat staat voor extra intelligentie en intensiteit. Een voordeel van deze andere term is dat het minder emotioneel beladen is, als de term hoogbegaafdheid. Hoogbegaafdheid is in de volksmond zo ongeveer synoniem aan ‘nerd’ en bij hoogbegaafdheid verwacht je eerder dat iemand dan ook op hoog niveau functioneert en per definitie, perfecte prestaties neerzet.

De term Xi heeft die lading niet. Een ander voordeel is dat je geen IQ-test hoeft te doen om te bewijzen dat je extra intelligent bent. Dat is prettig want een test kan zo veel spanning met zich meebrengen dat de testuitslag ‘negatief’ is. Daarnaast speelt mee dat IQ tests specifieke soorten intelligenties meten (verbaal/linguïstische, logisch/mathematische en visueel/ruimtelijke intelligenitie) en mensen die op andere gebieden ongewoon begaafd zijn, ook ‘te laag’ uitkomen terwijl men intussen nog steeds zeer herkenbaar is als Xi’er. Desondanks zal ik vanwege de herkenbaarheid, toch in de regel spreken over ‘hoogbegaafdheid’.

Kenmerken van een hoogbegaafd mens kunnen zijn:

  • intellectueel vaardig;
  • structureel zeer nieuwsgierig;
  • creatief;
  • denken complexer;
  • snel van begrip, denkt en praat snel;
  • perfectionistisch en daardoor vaak faalangstig;
  • grote behoefte aan autonomie;
  • zijn meer gedreven dan normaal begaafde mensen;
  • grenzeloos en mateloos in het najagen van interesses;
  • emotionele onzekerheid plus intellectuele zekerheid;
  • ze ervaren het leven intenser;
  • veel nieuwe ideeën, eigenzinnig, wars van autoriteiten;
  • sterk gevoelig voor prikkels, zowel positief als negatief.

Struikelblokken kunnen zijn:

  • in je hoofd gaan zitten’ en het contact met je gevoel verliezen;
  • perfectionisme en faalangst;
  • onderpresteren;
  • depressie;
  • overgevoelig;
  • moeilijker aansluiting vinden bij normaal begaafde mensen;
  • communicatieproblemen;
  • problemen ervaren in het onderwijs omdat je op een andere manier leert (top-down) en herhaling voor verveling zorgt;
  • problemen in je werk omdat je op een andere en snellere manier communiceert en meer (door)ziet;
  • vastlopen in de reguliere zorg doordat veel hulpverleners geen kennis hebben op het gebied van hoogbegaafdheid / Xi.

Volgens de psycholoog Gardner betekent intelligentie de bekwaamheid om te leren, om problemen op te lossen.

Hij onderscheidt verschillende soorten intelligenties:

  • verbaal/linguïstische intelligentie (woordknap);
  • logisch/mathematische intelligentie (rekenknap);
  • visueel/ruimtelijke intelligentie (beeldknap);
  • muzikaal/ritmische intelligentie (muziekknap);
  • lichamelijke/kinetische intelligentie (beweegknap);
  • interpersoonlijke intelligentie (mensknap);
  • intrapersoonlijke intelligentie (zelfknap);
  • natuurgerichte intelligentie (natuurknap);
  • existentiële intelligentie (filosofeerknap).

Volgens het Triadisch model van Renzulli en Monks kun je pas spreken van hoogbegaafdheid wanneer je een hoge intelligentie hebt, maar ook gemotiveerd en creatief bent. Daarnaast speelt de omgeving een rol. Pas bij een goed samenspel kun je spreken van hoogbegaafdheid.

De Positive Disintegration Theory van de Poolse psychiater Dabrowski stelt dat de vorming van de persoonlijkheid verloopt in periodes en dat bij zeer gevoelige en begaafde mensen deze periodes zich eerder en intenser manifesteren. Zij ontwikkelen zich dan ook tot hogere niveaus die betrekking hebben op het ideale zelf, moreel besef en levensbeschouwelijk en spiritueel kader.
Dabrowski stelt dat hoogbegaafden ook hooggevoelig zijn en dat emoties de motor zijn achter iemands ontwikkeling.
Om goed te functioneren moet je je hooggevoeligheid integreren in je leven.

In 2007 is door 20 experts op het gebied van hoogbegaafdheid gesteld: “Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens, intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren”. Uit deze kenschets is een model van hoogbegaafdheid naar voren gekomen:

Delphi

Delphi-model hoogbegaafdheid

Een model dat kort en krachtig beeld geeft aan wat hoogbegaafdheid / extra intelligentie is.

Wilma van Galen

Leave a reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

error: Content is protected !!